Rivieroverstromingen: oorzaken, risico's en voorbereiding

Wat zijn rivieroverstromingen

Rivieroverstromingen ontstaan wanneer rivieren hun oevers overschrijden en omliggende gebieden onder water zetten. Dit kan gebeuren wanneer er meer water in een rivier stroomt dan de rivier kan verwerken, bijvoorbeeld na zware regenval of smeltende sneeuw.

In Nederland zijn de belangrijkste rivieren de Rijn, de Maas, en de Schelde. Deze rivieren stromen vanuit het buitenland naar Nederland en kunnen grote hoeveelheden water afvoeren. Wanneer deze rivieren overstromen, kunnen grote gebieden onder water komen te staan.

Rivieroverstromingen kunnen plotseling optreden na zware regenval, of geleidelijk ontstaan wanneer rivieren langdurig hoge waterstanden hebben. Ze kunnen uren, dagen of zelfs weken aanhouden, afhankelijk van de hoeveelheid water en de snelheid waarmee het water weg kan stromen.

Rivieroverstromingen kunnen verschillende vormen aannemen: overstromingen door overstromende rivieren, overstromingen door dijkdoorbraken, of overstromingen door water dat niet kan wegstromen. Elke vorm heeft zijn eigen risico's en vereist verschillende voorbereidingsmaatregelen.

Oorzaken van rivieroverstromingen

Rivieroverstromingen kunnen verschillende oorzaken hebben. De meest voorkomende oorzaken zijn:

Zware regenval: Zware regenval is de meest voorkomende oorzaak van rivieroverstromingen. Wanneer er in korte tijd veel regen valt, kan de grond het water niet snel genoeg absorberen, waardoor het water naar rivieren stroomt. Dit kan leiden tot hoge waterstanden en overstromingen.

Smeltende sneeuw: In de winter kan smeltende sneeuw leiden tot hoge waterstanden in rivieren. Wanneer sneeuw snel smelt, vooral in combinatie met regen, kan dit grote hoeveelheden water veroorzaken die rivieren kunnen doen overstromen.

Klimaatverandering: Klimaatverandering kan leiden tot meer extreme weersomstandigheden, waaronder zwaardere regenval en hogere temperaturen. Dit kan het risico op rivieroverstromingen verhogen. Lees meer over klimaatverandering en overstromingsrisico.

Dijkdoorbraken: Dijkdoorbraken kunnen leiden tot plotselinge en ernstige overstromingen. Hoewel dijken regelmatig worden gecontroleerd en onderhouden, kunnen ze falen bij extreme weersomstandigheden of door structurele problemen.

Verstoppingen: Verstoppingen in rivieren, zoals drijfhout of puin, kunnen de waterstroom belemmeren en leiden tot overstromingen. Dit kan vooral problematisch zijn tijdens periodes van hoge waterstanden.

Risicogebieden in Nederland

In Nederland lopen verschillende gebieden risico op rivieroverstromingen. De belangrijkste risicogebieden zijn:

Limburg: Limburg is bijzonder kwetsbaar voor rivieroverstromingen, vooral langs de Maas. In 2021 werden delen van Limburg getroffen door extreme overstromingen na zware regenval. De provincie heeft veel laaggelegen gebieden langs rivieren die risico lopen.

Gelderland: Gelderland heeft grote gebieden langs de Rijn en de Waal die risico lopen op overstromingen. De provincie heeft uitgebreide waterbeheersystemen, maar blijft kwetsbaar voor extreme weersomstandigheden.

Zuid-Holland: Zuid-Holland heeft gebieden langs de Rijn en de Maas die risico lopen. De provincie heeft uitgebreide waterbeheersystemen, maar grote delen liggen onder zeeniveau en zijn kwetsbaar.

Noord-Brabant: Noord-Brabant heeft gebieden langs de Maas en andere rivieren die risico lopen. De provincie heeft veel laaggelegen gebieden die kwetsbaar zijn voor overstromingen.

Overijssel: Overijssel heeft gebieden langs de IJssel en andere rivieren die risico lopen. De provincie heeft uitgebreide waterbeheersystemen, maar blijft kwetsbaar.

Check het overstromingsrisico in jouw provincie op onze provincies pagina.

Rivieroverstromingswaarschuwingen

Het is belangrijk om op de hoogte te blijven van rivieroverstromingswaarschuwingen. Deze waarschuwingen worden uitgegeven door waterbeheerders en kunnen helpen bij het voorbereiden op mogelijke overstromingen. Lees meer over overstromingswaarschuwingen.

Waterstanden monitoren: Waterbeheerders monitoren continu de waterstanden in rivieren. Wanneer waterstanden gevaarlijk hoog worden, worden waarschuwingen uitgegeven.

Weersvoorspellingen: Weersvoorspellingen kunnen helpen bij het voorspellen van rivieroverstromingen. Zware regenval of smeltende sneeuw kan leiden tot hoge waterstanden.

Officiële kanalen: Blijf op de hoogte via officiële kanalen zoals de website van Rijkswaterstaat, de veiligheidsregio, of lokale overheden. Deze organisaties geven waarschuwingen uit wanneer er risico is op overstromingen.

Voorbereiding op rivieroverstromingen

Goede voorbereiding kan helpen om schade te voorkomen of te verminderen bij rivieroverstromingen. Belangrijke voorbereidingsmaatregelen zijn:

Ken je risico's: Check het overstromingsrisico in jouw gebied. Veel gemeenten hebben kaarten beschikbaar die laten zien welke gebieden risico lopen op rivieroverstromingen.

Noodpakket: Zorg dat je een noodpakket hebt klaarstaan. Dit moet voldoende zijn voor minimaal 72 uur.

Evacuatieplan: Maak een evacuatieplan en oefen dit regelmatig. Zorg dat alle gezinsleden weten wat te doen.

Bescherm je huis: Volg onze tips om je huis waterveilig te maken. Dit kan helpen om schade te voorkomen.

Belangrijke documenten: Bewaar belangrijke documenten op een veilige, hoge plaats. Overweeg om kopieën te maken en deze op een andere locatie op te slaan.

Wat te doen tijdens een rivieroverstroming

Tijdens een rivieroverstroming is het belangrijk om veilig te blijven. Volg deze richtlijnen:

Blijf op de hoogte: Blijf op de hoogte van de situatie via officiële kanalen. Volg instructies van hulpdiensten en lokale overheden.

Evacueer indien nodig: Als je wordt geadviseerd om te evacueren, doe dit dan onmiddellijk. Wacht niet tot het laatste moment - rivieroverstromingen kunnen snel verergeren.

Vermijd water: Vermijd contact met overstromingswater. Het water kan verontreinigd zijn, gevaarlijke voorwerpen bevatten, of sterke stromingen hebben.

Schakel elektriciteit uit: Schakel elektriciteit uit voordat water je huis bereikt. Lees meer over elektriciteit en water veiligheid.

Ga naar hoger gelegen gebied: Als je niet kunt evacueren, ga dan naar het hoogste punt in je huis of naar hoger gelegen gebied.

Wat te doen na een rivieroverstroming

Na een rivieroverstroming is het belangrijk om veilig terug te keren en schade te documenteren. Lees onze uitgebreide gids over herstel na waterschade.

Wacht op toestemming: Wacht op toestemming van hulpdiensten voordat je terugkeert naar je huis. Het gebied kan nog gevaarlijk zijn.

Documenteer schade: Documenteer alle schade met foto's en video's. Dit kan helpen bij verzekeringsclaims.

Begin met drogen: Begin zo snel mogelijk met het drogen van je huis. Schimmel kan snel ontstaan in natte materialen.

Controleer elektriciteit: Laat elektriciteit controleren door een professional voordat je het weer inschakelt. Water en elektriciteit zijn gevaarlijk.

Preventie en bescherming

Er zijn verschillende maatregelen die kunnen helpen bij het voorkomen of verminderen van rivieroverstromingen:

Ruimte voor rivieren: Het geven van ruimte aan rivieren kan helpen bij het voorkomen van overstromingen. Dit betekent dat gebieden langs rivieren worden gebruikt voor waterberging in plaats van bebouwing.

Dijkversterking: Dijken worden regelmatig versterkt en verhoogd om bescherming te bieden tegen overstromingen. Dit is een continue inspanning van waterbeheerders.

Waterberging: Waterberging gebieden kunnen helpen bij het opvangen van overtollig water tijdens periodes van hoge waterstanden. Dit kan helpen om overstromingen te voorkomen.

Klimaatadaptatie: Klimaatadaptatie maatregelen kunnen helpen bij het aanpassen aan veranderende weersomstandigheden. Dit kan helpen om toekomstige overstromingen te voorkomen of te verminderen.